Nghị định số 55-CP ban hành năm 1993 bởi Chính phủ hướng dẫn chi tiết thi hành Luật Thuế doanh thu và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế doanh thu. Văn bản này quy định chi tiết về đối tượng nộp thuế, doanh thu tính thuế đối với từng ngành nghề, các trường hợp miễn giảm thuế, cũng như công tác quản lý và thu nộp thuế doanh thu trên phạm vi cả nước.

Phạm vi và đối tượng áp dụng thuế doanh thu

Nghị định xác định rõ các đối tượng chịu thuế và các trường hợp loại trừ cụ thể như sau:

• Đối tượng nộp thuế: Tất cả các tổ chức, cá nhân có hoạt động kinh doanh phát sinh doanh thu thuộc mọi ngành nghề, thành phần kinh tế, hình thức hoạt động (cố định hoặc lưu động, thường xuyên hoặc không thường xuyên) trên lãnh thổ Việt Nam.
• Đối tượng không thuộc diện chịu thuế:
  • Hoạt động sản xuất nông nghiệp thuộc diện chịu thuế nông nghiệp hoặc thuế sử dụng đất nông nghiệp.
  • Hoạt động sản xuất hàng hóa thuộc diện chịu thuế tiêu thụ đặc biệt.
  • Hàng hóa thực tế xuất khẩu, bao gồm hàng hóa do đơn vị sản xuất trực tiếp xuất khẩu, trực tiếp gia công cho nước ngoài hoặc bán/ủy thác cho doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu để xuất khẩu theo hợp đồng kinh tế và giấy phép xuất khẩu.

Quy định chi tiết về doanh thu tính thuế đối với từng lĩnh vực

Doanh thu tính thuế là toàn bộ tiền bán hàng, tiền gia công, cước vận tải, tiền hoa hồng, tiền dịch vụ phát sinh trong kỳ nộp thuế, không phân biệt đã thu được tiền hay chưa. Quy định cụ thể cho từng ngành nghề như sau:

• Sản xuất, chế biến, lắp ráp, khai thác: Tính trên tiền bán sản phẩm, bán thành phẩm, nguyên vật liệu, nhiên liệu, năng lượng, máy móc thiết bị.
• Hoạt động xây dựng: Tính trên tổng số tiền thu về xây dựng công trình, hạng mục công trình hoặc công việc hoàn thành bàn giao; tiền thu từ khảo sát, thiết kế, quy hoạch. Đối với công trình dùng vốn ngân sách Nhà nước, thuế tính trên doanh thu thực tế được thanh toán. Đối với lắp đặt máy móc thiết bị gắn liền xây dựng, doanh thu tính thuế không bao gồm giá trị máy móc thiết bị đó.
• Hoạt động vận tải: Tính trên tiền thu cước phí vận chuyển hàng hóa, hành khách, hành lý và các khoản thu khác liên quan.
• Thương nghiệp và ăn uống: Tính trên tiền bán hàng (kể cả hàng tự chế biến). Đối với cơ sở thương nghiệp (trừ buôn chuyến) có sổ sách kế toán và hóa đơn hợp lệ, doanh thu tính thuế được tính trên phần chênh lệch giữa giá bán và giá mua (giá mua không bao gồm chi phí bốc xếp, vận chuyển về kho).
• Hoạt động dịch vụ: Tính trên tiền thu dịch vụ bao gồm tiền công, tiền nguyên vật liệu, phụ tùng thay thế và các chi phí khác. Một số dịch vụ đặc thù được quy định riêng:
  • Bưu điện: Tính trên cước phí bưu điện, tiền bán tem, lắp đặt, cho thuê điện thoại, máy fax và các dịch vụ bưu điện khác.
  • Tín dụng: Tính trên chênh lệch giữa thu lãi cho vay, thu lãi tiền gửi với trả lãi tiền vay, trả lãi tiền gửi của khách hàng. Đối với dịch vụ khác của ngân hàng/tổ chức tín dụng, tính trên tiền thu hoặc hoa hồng được hưởng.
  • Bảo hiểm: Tính trên phí bảo hiểm nhận từ khách hàng và các khoản thu khác từ hoạt động bảo hiểm.
  • Cho thuê tài sản: Tính trên tiền thu về cho thuê tài sản.
  • Đại lý, ủy thác, môi giới: Tính trên tiền hoa hồng được hưởng. Riêng môi giới vận tải không tính tiền cước vận tải trả hộ khách hàng.
  • Xổ số kiến thiết: Tính trên doanh thu thực tế bán vé (giá vé trừ hoa hồng trả cho đại lý).
  • Hoạt động in: Doanh thu tính thuế không bao gồm tiền giấy in.
• Doanh thu bằng ngoại tệ: Được nộp bằng ngoại tệ chuyển đổi được hoặc bằng Đồng Việt Nam quy đổi theo tỷ giá mua vào do Ngân hàng Nhà nước công bố tại thời điểm nộp thuế. Trường hợp ngoại tệ không được công bố tỷ giá, quy đổi theo tỷ giá do Bộ Tài chính quy định.

Nguyên tắc áp dụng thuế suất thuế doanh thu

Việc áp dụng thuế suất phải tuân thủ Biểu thuế doanh thu hiện hành và các nguyên tắc xử lý cụ thể:

• Cơ sở kinh doanh hoạt động trong nhiều ngành nghề chịu thuế suất khác nhau phải nộp thuế theo thuế suất của từng ngành nghề. Trường hợp không hạch toán riêng được doanh thu từng ngành thì phải áp dụng mức thuế suất cao nhất trong số các ngành nghề có kinh doanh.
• Trường hợp cơ sở sản xuất mặt hàng vừa chịu thuế suất theo ngành nghề/sản phẩm, vừa chịu thuế suất theo công dụng thì được áp dụng mức thuế suất thấp nhất.
• Cơ sở có giấy phép xuất khẩu mua hàng của cơ sở sản xuất để xuất khẩu nhưng lại bán trong nước thì ngoài thuế doanh thu thương nghiệp, phải nộp thêm thuế doanh thu hoặc thuế tiêu thụ đặc biệt theo thuế suất của ngành, mặt hàng sản xuất.
• Sản phẩm nông nghiệp (chăn nuôi, trồng trọt) không chịu thuế nông nghiệp/thuế sử dụng đất nông nghiệp: Nếu bán trực tiếp không qua chế biến thì nộp thuế doanh thu theo thuế suất kinh doanh nông nghiệp; nếu qua chế biến thì nộp theo thuế suất của ngành hoặc sản phẩm chế biến.
• Cơ sở sản xuất có tổ chức cửa hàng tiêu thụ sản phẩm phải nộp thuế doanh thu hoặc thuế tiêu thụ đặc biệt tại nơi sản xuất, đồng thời nộp thuế doanh thu theo thuế suất kinh doanh thương nghiệp tại nơi có cửa hàng tiêu thụ.

Chế độ đăng ký, kê khai thuế và quản lý sổ sách kế toán

Công tác quản lý thuế doanh thu được siết chặt thông qua các nghĩa vụ bắt buộc đối với cơ sở kinh doanh:

• Đăng ký nộp thuế: Cơ sở kinh doanh phải kê khai đăng ký nộp thuế với cơ quan thuế tại nơi kinh doanh. Các đơn vị trực thuộc, chi nhánh, cửa hàng phải đăng ký và nộp thuế tại nơi đặt trụ sở hoạt động của mình. Các tổ chức kinh tế chưa đăng ký thành lập lại theo quy định mới sẽ bị đình chỉ hoạt động, xử phạt và truy thu thuế.
• Sổ sách kế toán và hóa đơn: Cơ sở kinh doanh phải thực hiện nghiêm chỉnh chế độ sổ sách kế toán theo Pháp lệnh Kế toán và thống kê, lập chứng từ mua bán hàng, cung ứng dịch vụ thu tiền. Bộ Tài chính thống nhất phát hành hóa đơn sử dụng chung trong cả nước.
• Nghĩa vụ cung cấp tài liệu: Khi có yêu cầu kiểm tra thuế, cơ sở kinh doanh phải nộp đủ, đúng hạn các tài liệu liên quan, giải thích rõ các điểm chưa rõ trong tờ khai hoặc sổ sách, hóa đơn. Cơ sở kinh doanh không được viện lý do bí mật nghề nghiệp để từ chối cung cấp thông tin. Ngược lại, cơ quan thuế có trách nhiệm bảo mật thông tin do cơ sở cung cấp.

Thời hạn nộp thuế và quy định đối với hoạt động kinh doanh lưu động

• Thuế doanh thu được nộp định kỳ hoặc hàng tháng theo thời gian cơ quan thuế quy định, chậm nhất không quá ngày 15 của tháng tiếp theo. Đối với hộ kinh doanh nhỏ, thuế được nộp vào những ngày cuối tháng.
• Đối với cơ sở kinh doanh thương nghiệp cố định mang hàng đi bán ngoài khu vực được phép kinh doanh và đã nộp thuế buôn chuyến, phần doanh thu đã nộp thuế này sẽ không phải nộp thuế doanh thu tại cơ sở cố định nữa.

Chính sách miễn thuế và giảm thuế doanh thu

Nghị định quy định cụ thể các trường hợp được xét miễn, giảm thuế nhằm hỗ trợ các đối tượng khó khăn hoặc khuyến khích phát triển kinh tế:

• Miễn thuế doanh thu: Áp dụng cho người già yếu, tàn tật, người sản xuất nhỏ lẻ, lặt vặt làm nghề phụ hoặc kinh tế phụ gia đình có thu nhập hàng tháng chỉ bảo đảm mức sống tối thiểu cho bản thân.
• Giảm thuế do thiên tai, tai nạn: Cơ sở gặp khó khăn do thiên tai, địch họa, tai nạn bất ngờ được xét giảm thuế theo tỷ lệ thiệt hại tài sản, tối đa không quá 50% số thuế phải nộp và không quá 30% giá trị tài sản bị thiệt hại. Thời gian giảm thuế tối đa không quá 12 tháng.
• Giảm thuế khuyến khích phát triển kinh tế:
  • Cơ sở hoạt động tại miền núi, hải đảo; khai thác thủy sản xa bờ; nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ mới, chạy thử dây chuyền công nghệ mới nếu bị lỗ được xét giảm thuế tương ứng số lỗ, tối đa không quá 50% số thuế phải nộp, thời gian giảm không quá 02 năm.
  • Cơ sở sản xuất mặt hàng thay thế hàng nhập khẩu được giảm 50% thuế doanh thu trong thời gian đầu (01 năm đối với chu kỳ sản xuất dưới 6 tháng; 02 năm đối với chu kỳ sản xuất từ 6 tháng trở lên).
  • Cơ sở sản xuất mới thành lập và bắt đầu hoạt động từ năm 1993 được giảm 50% thuế doanh thu trong 01 năm đầu (riêng khu vực miền núi, hải đảo được giảm trong 02 năm). Quy định này không áp dụng cho các cơ sở chia tách, sáp nhập, đổi tên hoặc cải tạo từ cơ sở cũ.
  • Đối với cơ sở ở miền núi, hải đảo đã được giảm thuế theo các diện trên mà vẫn gặp khó khăn thì có thể được kéo dài thời gian giảm thuế, nhưng tổng thời gian giảm thuế tối đa không quá 03 năm.

Các hoạt động tạm thời chưa thu thuế doanh thu

Nhà nước tạm thời chưa thu thuế doanh thu đối với các hoạt động mang tính chất sự nghiệp, công ích hoặc phục vụ đời sống xã hội sau đây:

• Hoạt động in và xuất bản (trừ quảng cáo) của báo Nhân dân, báo Quân đội Nhân dân, tạp chí chuyên ngành, áp phích, tranh cổ động; in và xuất bản chân dung, tượng lãnh tụ; in tiền.
• Phát sóng truyền thanh, truyền hình theo chương trình kế hoạch bằng nguồn vốn Ngân sách Nhà nước.
• Hoạt động trực tiếp phục vụ sản xuất nông nghiệp của các trạm thủy nông, duy trì đàn giống gốc gia súc, gia cầm.
• Hoạt động sửa chữa, duy tu bảo dưỡng đường sá, nạo vét luồng lạch, cảng, cầu cống, đê đập, thoát nước đường phố; xây dựng nhà tình nghĩa; phục chế công trình văn hóa nghệ thuật; giữ gìn vệ sinh môi trường, duy trì vườn thú, công viên, cây xanh, chiếu sáng đô thị bằng nguồn vốn sự nghiệp ngân sách hoặc tiền đóng góp của nhân dân.
• Hoạt động thăm dò địa chất, đo đạc lập bản đồ.
• Hoạt động bán tài sản cố định.
• Phí bảo hiểm học sinh, vật nuôi, cây trồng và bảo hiểm phi kinh doanh (bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội).
• Kinh doanh giết mổ gia súc đã nộp thuế sát sinh.
• Bán phế liệu, phế phẩm thu hồi đã hạch toán giảm giá thành, giảm chi phí sản xuất kinh doanh.
• Các hoạt động phục vụ bữa ăn hàng ngày trong các cơ quan, xí nghiệp, trường học, lực lượng vũ trang.

Hiệu lực thi hành

Nghị định số 55-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1 tháng 9 năm 1993, thay thế hoàn toàn Nghị định số 351-HĐBT ngày 2 tháng 10 năm 1990 của Hội đồng Bộ trưởng. Tất cả các quy định trước đây về thuế doanh thu trái với Nghị định này đều bị bãi bỏ. Bộ trưởng Bộ Tài chính chịu trách nhiệm hướng dẫn chi tiết thi hành Nghị định này.