Ngày 26 tháng 6 năm 2020, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ban hành Lệnh công bố Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án (Luật số 58/2020/QH14), được Quốc hội khóa XIV thông qua tại kỳ họp thứ 9. Đây là văn bản pháp lý quan trọng đánh dấu bước tiến mới trong cải cách tư pháp, nhằm khuyến khích việc giải quyết các tranh chấp dân sự, khiếu kiện hành chính thông qua thương lượng, thỏa thuận thân thiện trước khi Tòa án thụ lý vụ án.

Phạm vi áp dụng của văn bản hướng tới việc công bố và triển khai thi hành Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án trên phạm vi toàn quốc. Đối tượng áp dụng bao gồm Tòa án nhân dân các cấp, các Hòa giải viên, các bên tranh chấp, khiếu kiện (cá nhân, cơ quan, tổ chức) cùng các cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan đến hoạt động hòa giải, đối thoại tại Tòa án.

Phạm vi điều chỉnh của Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án (Điều 1)

• Xác định rõ phạm vi điều chỉnh bao gồm các nguyên tắc cơ bản về hòa giải, đối thoại tại Tòa án.
• Quy định cụ thể về quyền, nghĩa vụ của Hòa giải viên và các bên tham gia hòa giải, đối thoại.
• Thiết lập cơ cấu tổ chức, hoạt động hòa giải, đối thoại và phân định rõ trách nhiệm của Tòa án nhân dân trong việc hỗ trợ, quản lý hoạt động này.

Giải thích các thuật ngữ pháp lý cốt lõi (Điều 2)

• Hòa giải tại Tòa án: Là hoạt động hòa giải do Hòa giải viên tiến hành trước khi Tòa án thụ lý vụ án về tranh chấp dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động, nhằm hỗ trợ các bên thỏa thuận giải quyết tranh chấp theo quy định.
• Đối thoại tại Tòa án: Là hoạt động đối thoại do Hòa giải viên tiến hành trước khi Tòa án thụ lý vụ án hành chính, nhằm hỗ trợ các bên thống nhất giải quyết khiếu kiện quyết định hành chính, hành vi hành chính.
• Hòa giải viên: Là người có đủ điều kiện theo quy định của pháp luật, được Chánh án Tòa án nhân dân cấp tỉnh bổ nhiệm để tiến hành hoạt động hòa giải, đối thoại độc lập.

Các nguyên tắc cơ bản trong hòa giải, đối thoại tại Tòa án (Điều 3)

• Tôn trọng sự tự nguyện thỏa thuận, thống nhất của các bên; tuyệt đối không được áp đặt, ép buộc các bên hòa giải, đối thoại trái với ý chí của họ.
• Bảo đảm bí mật thông tin về quá trình hòa giải, đối thoại; các thông tin, tài liệu trao đổi không được sử dụng làm chứng cứ trong quá trình giải quyết vụ án sau này, trừ trường hợp các bên đồng ý hoặc pháp luật có quy định khác.
• Nội dung thỏa thuận hòa giải, thống nhất đối thoại không được vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội, không nhằm trốn tránh nghĩa vụ với Nhà nước hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của bên thứ ba.
• Bảo đảm sự bình đẳng về quyền và nghĩa vụ giữa các bên tham gia, không phân biệt đối xử dưới mọi hình thức.

Chính sách của Nhà nước về hòa giải, đối thoại tại Tòa án (Điều 4)

• Nhà nước luôn khuyến khích các bên giải quyết tranh chấp dân sự, khiếu kiện hành chính bằng phương thức hòa giải, đối thoại tại Tòa án nhằm tiết kiệm thời gian, chi phí và giữ gìn mối quan hệ tốt đẹp giữa các bên.
• Khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi để thu hút các nguồn lực xã hội, những người có trình độ, kinh nghiệm pháp luật tham gia vào đội ngũ Hòa giải viên.
• Nhà nước bảo đảm kinh phí hoạt động hòa giải, đối thoại tại Tòa án từ ngân sách nhà nước và các nguồn tài trợ hợp pháp khác theo quy định của pháp luật.

Lệnh công bố có hiệu lực kể từ ngày ký ban hành. Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án năm 2020 chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2021.